��������Ƶ

Aan de Universiteit Antwerpen geldt een meldingsplicht inzake alle defensiegerelateerd onderzoek.

Defensiegerelateerd onderzoek omvat alle onderzoek waarbij een nationale of internationale defensie-instantie direct of indirect betrokken is als opdrachtgever, financierende instantie, partner en/of eindgebruiker.

Denk bijvoorbeeld aan projecten in samenwerking met, of gefinancierd door het Koninklijk Hoger Instituut voor Defensie (KHID), het European Defence Fund (EDF) of het DIANA (Defence Innovation Accelerator for the North Atlantic) fonds van NAVO.

Ook bilaterale samenwerking met bedrijven kunnen defensiegerelateerd zijn.

Het betreft onderzoeksactiviteiten die raakvlakken hebben met militaire toepassingen of veiligheidsvraagstukken.

Twee begrippen die vaak voorkomen in de context van defensiegerelateerd onderzoek zijn dual use onderzoek en militair onderzoek.
Dual use

Dual use onderzoek is onderzoek naar “goederen en technologie die zowel voor civiel als militair gebruik kunnen worden aangewend. [...] In het geval van dual use technologieën gaat het [...] om technologieën die een civiel gebruik kennen, maar die na eventuele verdere O&O ook kunnen worden gebruikt in/voor conventionele militaire systemen.Er vindt steeds vaker een verschuiving binnen dual use onderzoek plaats, van, initieel, onderzoek met een civiele finaliteit en een potentieel militaire toepassing, naar dual use onderzoek ‘by design’ en nu nog meer naar onderzoek met een hoofdzakelijk militaire toepassing maar ook een mogelijke civiele component. Onder dual use by design of duaal militair-civiel onderzoek kunnen we dus ook defensiegerelateerd onderzoek situeren: onderzoek met een beoogde militaire applicatie maar ook een civiele component.‘Dual use producten’, of ‘producten voor tweeërlei gebruik’ vormen een specifieke, juridisch vastgelegde categorie van strategische goederen die [...] in de civiele industrie gebruikt worden, maar die ook een militaire bestemming kunnen hebben[.]”2 Welke items (goederen, materialen, technologie, software en technische kennis) dual use zijn, is vastgelegd in Annex I van de Europese Dual Use Verordening (EU) nr. 2021/821. Dit is dus geen subjectieve beoordeling maar een objectief gegeven.

Militair onderzoek

Militair onderzoek is onderzoek dat gericht is op louter militair eindgebruik. Militair onderzoek op hogere technology readyness levels (TRL), wordt binnen de onderzoekslaboratoria van defensie zelf gevoerd (bv. de ballistische laboratoria van het Belgische leger of de testsites van de NAVO).

Onderstaande figuur stelt schematisch alles wat onder defensiegerelateerd onderzoek valt voor

Aan de ��������Ƶ wordt enkel aan defensiegerelateerd onderzoek gedaan wanneer er ook potentiële civiele toepassingen zijn. Hierbij hechten we belang aan de maatschappelijke verantwoordelijkheid van de universiteit en zetten we onze verschillende expertises in om te komen tot een brede benadering van veiligheid en vrede. Ook interuniversitaire en internationale samenwerking is een belangrijk aandachtspunt. Uiteraard dient het defensiegerelateerd onderzoek aan onze universiteit in overeenstemming te zijn met alle toepasbare wet- en regelgeving.

Onderzoekers hebben, in geval van militair onderzoek of wanneer een exportvergunning vereist is, een meldingsplicht bij het contactpunt van de instelling: dualuse@uantwerpen.be.

Onderzoekers hebben een meldingsplicht inzake dual use items of de mogelijkheid tot misbruik in de context van volgende financieringskanalen:

• Projecten gefinancierd door de EU of andere organisaties die een ethische goedkeuring vereisen, bijvoorbeeld Horizon Europe, FWO, interne financiering (IOF, BOF).
• Projecten gefinancierd door defensie-overheden, bv. Departement van Defensie Verenigde Staten, AFOSR, etc.
• Bilaterale samenwerking met bedrijven die ook militaire applicaties ontwikkelen
• Partnerschappen of verspreidingsactiviteiten waarvoor een exportvergunning nodig is.

Onder misuse verstaan we het misbruiken van onderzoek/onderzoeksresultaten voor onethische doeleinden. De focus ligt hier voornamelijk op misbruik voor terroristische of criminele activiteiten en op toepassingen die ingezet (kunnen) worden voor het schenden van mensenrechten of de veiligheid van mensen, dieren of het milieu in het gedrang brengen. Je kan als onderzoeker met de beste bedoelingen je onderzoek uitvoeren maar dat wil niet zeggen dat het in de verkeerde handen niet mogelijks anders kan uitdraaien.

Bij defensiegerelateerd onderzoek is het risico op misbruik inherent groter door het duale karakter van het onderzoeksopzet. Extra aandacht voor veiligheid, ethische reflectie en mensenrechten is dus ten zeerste aangewezen.

Dual use items zijn materialen, stoffen, technieken etc. die zowel voor civiele als militaire doeleinden gebruikt kunnen worden. Dit wil niet zeggen dat jij als onderzoeker zelf een militaire toepassing van jouw onderzoek beoogt, wel dat je onderzoek of de materialen die je gebruikt zich hiertoe kunnen lenen. Er bestaat een Europese verordening waar je een lijst aantreft die een opsomming geeft van alle dual use items.

Onderzoek met een duale of militaire finaliteit is onderworpen aan een samenspel van juridische en ethische verplichtingen die niet noodzakelijk volledig samenvallen. Zo kan onderzoek waarover geen bijzondere ethische vragen rijzen, toch onderworpen zijn aan juridische verplichtingen inzake de uitvoer van dual use technologie. Omgekeerd kan een onderzoeksinstelling ook ethische controles opleggen die verder reiken dan de uitvoercontroles die uit de wetgeving volgen. Meer informatie hierover kan je vinden in de  voor onderzoekers voor Dual use en misuse van onderzoek.