��������Ƶ

Voor hun masterproef spraken Kato Hollevoet en Evy Pijnenburg met 33 mensen die een woningbrand overleefden. In opdracht van Brandweer Zone Antwerpen (BZA) onderzochten ze hoe die ervaringen kunnen bijdragen aan effectievere brandveiligheidseducatie. Hun belangrijkste conclusie: in een noodsituatie reageren mensen zelden zoals de veiligheidsregels voorschrijven.

33 verhalen, één duidelijke les

Kato en Evy: “Voor ons onderzoek namen we 28 semigestructureerde interviews af met slachtoffers van woningbranden in de provincie Antwerpen, van branden uit de jaren 80 tot vandaag. We vroegen hoe ze de brand ontdekten, hoe ze reageerden, hoe de evacuatie verliep en welke impact de brand nadien op hen had."

De gesprekken werden getranscribeerd en geanalyseerd met NVivo, volgens een aanpak geïnspireerd op grounded theory: niet vertrekken vanuit een bestaand model, maar patronen laten ontstaan uit wat de slachtoffers zelf vertellen.

Die aanpak levert iets op dat je in gecontroleerde experimenten of rampoefeningen niet te zien krijgt: hoe mensen zich écht gedragen wanneer hun eigen huis in brand staat.

Instinct boven theorie

Kato en Evy: “Instinct en adrenaline halen vaak de bovenhand op aangeleerde veiligheidsregels. Veel respondenten omschrijven hun eerste reactie als automatisch, niet als een bewuste beslissing. Slachtoffers die vooraf een brandveiligheidsopleiding volgden, reageerden wel meer gestructureerd. Dat is een sterke aanwijzing dat oefenen en herhalen doeltreffender zijn dan louter informeren."

Ook rookmelders bieden minder garantie dan gedacht. In amper één van de onderzochte gevallen sloeg de rookmelder als eerste alarm: meestal waren het huisgenoten die de brand opmerkten. Verkeerde plaatsing, gebrekkig onderhoud en gewenning aan valse alarmen bleken terug te komen als verklaring.

Terug naar binnen voor de kat

Opvallend vaak zetten slachtoffers hun eigen veiligheid op het spel voor anderen. Zo liep iemand terug een brandend huis in om de hond te redden, waardoor die persoon zelf drie dagen in coma belandde. Een andere respondent zette bewust de voordeur open zodat haar katten konden ontsnappen, ook al voedde ze daarmee het vuur met extra zuurstof.

Kato en Evy: "Dit soort gedrag is geen uitzondering, maar een menselijke reflex waarmee brandveiligheidseducatie rekening moet houden."

Ook de nasleep van een brand blijkt zwaarder te wegen dan verwacht. Angst, slaapproblemen en het verlies van persoonlijke herinneringen wogen voor veel respondenten zwaarder door dan de materiële schade.

Van onderzoek naar praktijk

Op basis van hun bevindingen formuleren Kato en Evy concrete aanbevelingen voor Brandweer Zone Antwerpen. Ze pleiten voor eenvoudigere veiligheidsboodschappen, meer aandacht voor de correcte plaatsing en het onderhoud van rookmelders en betere nazorg na een woningbrand. Daarbij zien ze ook een actievere rol voor de brandweer in het doorverwijzen van slachtoffers naar psychologische en praktische ondersteuning.

Kato en Evy studeerden af in 2026 en behaalden voor deze masterproef een score van 17/20.