Etnoraciale Data en Statistisch Burgerschap in Portugal: Van Volkstellingcontroverse tot de ICOT-enquête 01/07/2026 - 30/06/2028

Abstract

Discussies over het verzamelen van etnoraciale data in officiële statistieken weerspiegelen niet alleen institutionele prioriteiten, maar ook bredere strijd rond zichtbaarheid, erkenning en democratische verantwoording. Dit onderzoek onderzoekt hoe deze dynamieken zich in Portugal ontwikkelen, met bijzondere aandacht voor de debatten rond de volkstelling van 2021 en de daaropvolgende ontwikkeling van de Enquête naar Leefomstandigheden, Herkomst en Trajecten (ICOT). Op basis van interviews, webarchiefonderzoek en historische analyse van documentatie van overheids- en statistische instellingen onderzoekt het project hoe etnoraciale data een centraal punt van contestatie werden binnen de Portugese statistische governance. In aanloop naar de volkstelling van 2021 stelde een werkgroep van academici, middenveld en overheid voor om een optionele vraag over etnoraciale zelfidentificatie op te nemen. Statistics Portugal verwierp dit voorstel, met verwijzing naar bezorgdheden rond datakwaliteit, vergelijkbaarheid en methodologische beperkingen, terwijl de ontwikkeling van een gespecialiseerde enquête werd aangekondigd. In de nasleep van deze beslissing kwam ICOT naar voren als een belangrijke institutionele respons. Opgezet als een enquête in plaats van een kerninstrument van de volkstelling, vormt ICOT een poging om, voor het eerst sinds de koloniale periode, officiële gegevens te verzamelen over etnoraciale zelfidentificatie binnen een meer gecontroleerd methodologisch en ethisch kader. Het ontwerp weerspiegelt bredere transformaties in hedendaagse Europese officiële statistiek, waarbij kwaliteit niet alleen wordt begrepen in termen van nauwkeurigheid, maar ook in relatie tot risicobeheer, vertrouwelijkheid, interpreteerbaarheid en vertrouwen. Via een gefaseerd proces, inclusief pilootstudies, iteratieve aanpassingen en interactie met interviewers en institutionele actoren, toont ICOT hoe gevoelige data worden geproduceerd via reflexieve en incrementele praktijken, eerder dan door onmiddellijke integratie in grootschalige statistische infrastructuren. Tegelijkertijd brengt de ontwikkeling van ICOT een reeks onopgeloste spanningen aan het licht. Hoewel het inspeelt op vragen naar etnoraciale zichtbaarheid, herverdeelt het deze naar een meer afgebakende institutionele context, waardoor actieve vormen van burgerparticipatie worden beperkt en debatten over data-eigenaarschap en langetermijngovernance worden uitgesteld. Voorlopige bevindingen tonen aan dat, ondanks de beschikbaarheid van data, het gebruik van ICOT buiten specialistische kringen beperkt blijft, wat vragen oproept over de beleidsimpact en bredere maatschappelijke betrokkenheid. Deze dynamieken wijzen op een blijvende spanning tussen institutionele logica's van databeheer en opkomende claims rond datagerechtigheid en collectieve zeggenschap over etnoraciale informatie. Het project stelt dat ICOT niet moet worden begrepen als een definitieve oplossing voor de controverses rond de volkstelling van 2021, maar als een diagnostische interventie binnen een breder proces van institutioneel leren. Door te analyseren hoe politieke eisen tot erkenning worden hervertaald in methodologische en procedurele uitdagingen, draagt het onderzoek bij aan een beter begrip van hoe officiële statistieken statistische autoriteit en statistisch burgerschap onderhandelen tussen democratische verwachtingen en de structurele beperkingen van dataproductie. Daarmee levert het een bijdrage aan lopende debatten over de rol van officiële statistieken in het aanpakken van ongelijkheid, het bevorderen van vertrouwen en het vormgeven van inclusieve bestuursvormen in hedendaags Europa. Outputs omvatten een peer-reviewed artikel, bijdragen aan een gezamenlijk geredigeerd themanummer en boek, en de ontwikkeling van visualisatietools die onderzoeksresultaten toegankelijk maken voor het publiek, evenals de voorbereiding van competitieve subsidieaanvragen die voortbouwen op de resultaten van het project.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Financiering

  • BOF

Project type(s)

  • Onderzoeksproject

Ongelijke aantallen: de constructie van etnisch-raciale ongelijkheid in Brazilië. 01/01/2026 - 31/12/2029

Abstract

Grootschalige enquêtes onder huishoudens, zoals volkstellingen, zijn belangrijke kennisinfrastructuren die maatstaven en percepties van ongelijkheid vormgeven. Toch weten we niet genoeg over de omstandigheden waaronder deze cijfers worden geproduceerd. Daarom kunnen we de impact ervan op het zichtbaar en meetbaar maken van ongelijkheid niet inschatten. In het Globale Zuiden worden ongelijkheidsgegevens gevormd door zowel beleidscontroverses op hoog niveau rondom het ontwerp van huishoudonderzoeken als de interacties in de praktijk tussen enquêteurs en burgers tijdens gegevensverzameling. We analyseren hoe deze onderling verbonden dimensies van 'getallenpolitiek' vorm hebben gegeven aan metingen en percepties van etnoraciale ongelijkheid in Brazilië, waar een hoge statistische capaciteit en meerdere vormen van ongelijkheid coëxisteren. We combineren inzichten uit de politieke economie van ontwikkelingsdata, sociale studies van kwantificering en kritische datastudies om te onderzoeken hoe cijfers die onder ongelijke omstandigheden worden geproduceerd, steeds technischere definities van ongelijkheid vormen. Met behulp van historisch-etnografische methoden, onthullen we uiteindelijk hoe ongelijke datapolitiek ontwikkelingsinterventies en -metrieken vormgeeft. Het project zal leiden tot innovatieve visualisatietools die conventionele representaties van ongelijkheid uitdagen en genuanceerdere inzichten in de sociaal-politieke constructie ervan in het Globale Zuiden bevorderen.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Financiering

  • FWO

Project type(s)

  • Onderzoeksproject

Verandering van de middelen en betekenissen van burgerschap: Een transnationale analyse van bottom-up initiatieven voor dataficatie vanuit een intersectioneel perspectief 01/11/2024 - 31/10/2026

Abstract

In het tijdperk van dataficatie hebben wetenschappers herhaaldelijk aangetoond dat het tellen van mensen evenzeer een politieke handeling is als een opsomming. Als gevolg hiervan eigenen grassroots initiatieven zich steeds meer de kunst van het statistisch onderzoek toe en transformeren getallen in instrumenten van politiek en sociaal verzet in de zoektocht naar een meer authentieke weergave van de samenleving. Door middel van een intersectionele lens en aandacht voor datapolitiek, data-infrastructuren en affectieve verhalen, wil dit project de aard en implicaties van bottom-up dataficatie onderzoeken, waarbij data worden gezien als een actieve agent in het vormgeven van sociale constructies. Op basis van Actor-Network Theory probeert het project bottom-up dataficatie uit te pakken als een socio-technisch fenomeen, door de netwerken, ontologieën, ethiek en politiek ervan te onderzoeken. Door een etnografische blik te werpen op twee initiatieven die gegevens verzamelen over en met gemarginaliseerde burgers in Brazilië en Duitsland, werpt het project licht op de technopolitieke infrastructuur, de politieke impact en de affectieve implicaties die betrokkenheid bij de productie en circulatie van gegevens van onderop heeft op identiteit, subjectiviteit en verbeelding van burgerschap. Tot slot wil dit project, gesitueerd binnen kritische datastudies, een etnografische theorie ontwikkelen over bottom-up dataficatie die bijdraagt aan de productie van intersectionele datapraktijken.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Financiering

  • FWO

Project type(s)

  • Onderzoeksproject

Data voor ontwikkeling: verkenning van de politiek en poëtica van door burgers gegenereerde gegevens in bedrijven met sociale impact in Brazilië. 01/10/2023 - 30/09/2027

Abstract

Data wordt aangeprezen als de nieuwe grens van ontwikkeling. Overal in het Zuiden hebben basisprogramma's zich al ingezet voor big data om burgerrechten te bevorderen, de verantwoordingsplicht van de staat te vergroten en ongelijkheid te verminderen. Maar ondanks het overweldigende bewijs van het gebruik van data als blijk van ontwikkeling, weten we heel weinig over de dagelijkse realiteit van degenen die hun eigen nummers maken en verspreiden. Recente wetenschap richt zich op de politiek van officiële statistieken of op het activistische gebruik van statistieken om overheersing aan de kaak te stellen. We hebben gedetailleerde en onderling verbonden verslagen nodig van hoe, waarom en wanneer mensen omgaan met cijfers om hun impact op identiteit, subjectiviteit en openbaar beleid te begrijpen. Dit vereist een systematische en onderling verbonden studie van de top-down en bottom-up dimensies van data-voor-ontwikkelingsinitiatieven die zowel burgers als experts willen betrekken bij het ontwerp en de implementatie ervan. Dit project onderzoekt hoe dataficatie de middelen en betekenissen van sociaal-culturele en politiek-economische verbondenheid verandert door middel van lokale en alledaagse betrokkenheid bij informatie in het Globale Zuiden. In de context van data voor ontwikkeling stelt het de vraag: hoe worden dataficatietools gemobiliseerd door private en filantropische actoren (de politiek van dataficatie)? En hoe zijn basisactoren betrokken bij en gebruiken ze deze tools om hun termen van burgerschap (de poëtica van dataficatie) opnieuw te definiëren? Empirisch onderzoekt het project hoe multi-scalaire partnerschappen tussen particuliere donoren en bedrijven met een sociale impact technologie op innovatieve manieren inzetten om participatieve en transformerende vormen van monitoring en evaluatie te bevorderen. Het onderzoekt kritisch hoe deze organisaties de betekenis en het meten van "sociale impact" opnieuw vormgeven door gebruik te maken van lokale kennis via participatieve technologieën en door burgers gegenereerde gegevens. Het project onderzoekt ook de grassroots-epistemologieën en kwantificatietools van bottom-up data-ecosystemen, de transnationale netwerken van expertise en actie die zich ontvouwen op het snijvlak van top-down en bottom-up data, en de onderscheidende datafied-subjectiviteiten van geëngageerde burgers die betrokken zijn bij bottom-up data. gegevens op. Een dergelijke multidimensionale focus op dataficatie is cruciaal om de kennisregimes en de politiek van leesbaarheid te begrijpen die worden gegenereerd door bottom-up kwantificatietools, maar ook de affectieve impact van deze tools in dagelijkse uitwisselingen tussen grassroots-experts en betrokken burgers. Het project zal dus ook beoordelen in welke mate deze data-ecosystemen effectief gegevenslacunes opvullen, publieke erkenning creëren, participatie stimuleren en dekoloniale ontwikkeling stimuleren. Dit project maakt deel uit van een bredere door de ERC gefinancierde Starting Grant, die burgerschapspraktijken en -technologieën bestudeert die samenkomen rond modelinitiatieven om gegevens te produceren en te verspreiden in het Zuiden. Het bredere project combineert inzichten uit de sociale studies van kwantificering, de antropologie van data en burgerschapsstudies om gegevens te begrijpen die zijn geproduceerd door experts en burgers in top-down en bottom-up data-ecosystemen. Via het concept van informationeel burgerschap werpt het licht op de politiek (infrastructuren, epistemologieën, zichtbaarheden) en poëtica (ervaringen, socialiteiten en affecten) van dataficatie, hun impact op wetgeving en beleidsvorming, en hun effecten op individuen, gemeenschappen en instellingen in Brazilië, Portugal, Duitsland, Tanzania en Kenia. Het individuele project maximaliseert zijn maatschappelijke en academische impact door deel te nemen aan de activiteiten en resultaten van dit overkoepelende onderzoek.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Financiering

  • BOF

Project type(s)

  • Onderzoeksproject

Informatief burgerschap: naar een wereldwijde etnografie van praktijken en infrastructuren van dataficatie in het zuiden (InfoCitizen). 01/07/2023 - 30/06/2028

Abstract

Gegevens zijn geprezen als de nieuwe grens van ontwikkeling. Terwijl westerse elite-actoren big data hebben betwist vanwege de afvlakking van het sociale leven en de informatie-extractie, hebben grassroots-initiatieven gepleit voor big data om burgerrechten te bevorderen, de verantwoordingsplicht van de staat te verbeteren en ongelijkheid te verminderen. InfoCitizen zal: (1) de burgerschapspraktijken en -technologieën bestuderen die samensmelten rond modelinitiatieven om gegevens in het Zuiden te produceren en te verspreiden. We beweren dat voor favela-inwoners in Brazilië, etnische minderheden in Portugal en Duitsland, en arme burgers in Tanzania en Kenia, verre van versplinterend en nieuwsgierig, gegevens het potentieel hebben om culturele verandering, politieke identiteit en economisch welzijn te bevorderen via "betere", "snellere" en "betrouwbarere" publieke en private statistieken. (2) meng inzichten uit de Via het concept van informatief burgerschap zullen we de politiek (infrastructuren, epistemologieën, zichtbaarheid) en poëtica (ervaringen, socialiteiten en affecten) van dataficatie belichten, hun impact op wetgeving en beleidsvorming, en hun effecten op individuen, gemeenschappen en instellingen in Brazilië, Portugal, Duitsland, Tanzania en Kenia. (3) archiverings-, digitale, audiovisuele We stellen een wereldwijde en vergelijkende etnografie voor van datafied subjectiviteiten en hun wisselwerking met transnationale expertisenetwerken, zoals denktanks, overheden en bedrijven. (4) genereren toegepast en analytisch onderzoek en een unieke database met kwantificeringsinstrumenten en -praktijken om de denkbeelden, onvoorziene omstandigheden, materialiteiten en gegevensruimten voor radicale democratische verandering

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Financiering

  • EU-KADER

Project website

Project type(s)

  • Onderzoeksproject

Informatief burgerschap: naar een wereldwijde etnografie van praktijken en infrastructuren van dataficatie in het zuiden (InfoCitizen). 01/07/2023 - 31/03/2028

Abstract

Gegevens zijn geprezen als de nieuwe grens van ontwikkeling. Terwijl westerse elite-actoren big data hebben betwist vanwege de afvlakking van het sociale leven en de informatie-extractie, hebben grassroots-initiatieven gepleit voor big data om burgerrechten te bevorderen, de verantwoordingsplicht van de staat te verbeteren en ongelijkheid te verminderen. InfoCitizen zal: (1) de burgerschapspraktijken en -technologieën bestuderen die samensmelten rond modelinitiatieven om gegevens in het Zuiden te produceren en te verspreiden. We beweren dat voor favela-inwoners in Brazilië, etnische minderheden in Portugal en Duitsland, en arme burgers in Tanzania en Kenia, verre van versplinterend en nieuwsgierig, gegevens het potentieel hebben om culturele verandering, politieke identiteit en economisch welzijn te bevorderen via "betere", "snellere" en "betrouwbarere" publieke en private statistieken. (2) meng inzichten uit de Via het concept van informatief burgerschap zullen we de politiek (infrastructuren, epistemologieën, zichtbaarheid) en poëtica (ervaringen, socialiteiten en affecten) van dataficatie belichten, hun impact op wetgeving en beleidsvorming, en hun effecten op individuen, gemeenschappen en instellingen in Brazilië, Portugal, Duitsland, Tanzania en Kenia. (3) archiverings-, digitale, audiovisuele We stellen een wereldwijde en vergelijkende etnografie voor van datafied subjectiviteiten en hun wisselwerking met transnationale expertisenetwerken, zoals denktanks, overheden en bedrijven. (4) genereren toegepast en analytisch onderzoek en een unieke database met kwantificeringsinstrumenten en -praktijken om de denkbeelden, onvoorziene omstandigheden, materialiteiten en gegevensruimten voor radicale democratische verandering

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Financiering

  • BOF
  • BOF

Project type(s)

  • Onderzoeksproject

Fulbright beurs inkomende professor Bryan Giemza. 01/09/2024 - 31/05/2025

Abstract

Ik stel voor om zowel samenwerkingsgericht als individueel onderzoek te verrichten aan het Institute of Development Policy (IOB) van de Universiteit Antwerpen, waar ik zal aansluiten bij het onderzoeksteam van Informational Citizenship, een interdisciplinair, door de ERC gefinancierd project dat informatief burgerschap onderzoekt. Ik zal een interactieve databank en andere media ontwikkelen die laten zien hoe burgers omgaan met waarheidsvorming, wetenschap, epistemische gezondheid en desinformatie. Daarnaast zal ik samen met de projectleider een artikel co-auteurschap opnemen en deelnemen aan lezingen, workshops en scriptiebeoordelingen, waarbij ik mijn onderzoek deel over transdisciplinaire benaderingen van polariserende communicatie en desinformatie rond klimaatverandering.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Financiering

  • BOF

Project type(s)

  • Onderzoeksproject